Volksuniversiteit Arnhem - Gamelan ontmoet wajang

Gamelanmusicus en sonoloog Jos Janssen - bijgestaan door de leden van zijn gamelangroep - laat u kennis maken met de Midden-Javaanse gamelanmuziek, zoals die gebruikt wordt bij het Javaanse schaduwtoneel, de wayang kulit. De gamelanmuziek wordt uitgelegd met gebruikmaking van het gamelaninstrumentarium van museum Bronbeek en de wayang kulit wordt getoond door middel van video en dvd. Verder komt ook het Javaanse kernbegrip garap (interpretatie) aan bod.

De gamelanmuziekinstrumenten bestaan grotendeels uit slaginstrumenten; het Javaanse werkwoord 'gamel' betekent dan ook 'slaan'. In Java gebruikt men tegenwoordig veelvuldig het nieuwere woord karawitan voor gamelan. Het woord is waarschijnlijk afgeleid van het woord 'rawit', dat geraffineerd, subtiel betekent. Het Javaanse woord voor gamelanmusicus is 'niyaga' of 'pengrawit'.

In de Javaanse term karawitan bestaat een muzikaal concept dat zeer belangrijk is voor een beter begrip van zowel de Javaanse gamelanmuziek als de wayang kulit. Deze term garap speelt een centrale rol in de karawitan. Prof. dr. Supanggah (STSI-Solo) geeft de volgende definitie: 'Garap houdt zich bezig met het domein van de creatie, de interpretatie, het zorgen voor de inspiratie en de verbeelding.' De Javaanse kunstenaar bezit echter een grote mate van vrijheid binnen deze garap (niet te verwarren met improvisatie).

Het schimmenspel, de wayang kulit, kan zeer verhelderend zijn voor de term interpretatie (garap) en de vrijheid die de kunstenaar geniet: voor hetzelfde verhaal (lakon) kan het effect, de stijl en de inhoud variëren naar inzicht van de poppenspeler (dhalang) en de omstandigheden d.w.z. het bijzondere moment of de ambiance. Voor één enkel verhaal kan iedere poppenspeler aldus verschillende 'garap' of 'sanggit' creëren (sanggit is de creativiteit van de dhalang).
Hij kan o.a. het volgende variëren:
1. volgorde van de scènes,
2. het accentueren van de karakters van bepaalde personages,
3. de verwikkeling in het verloop van het verhaal,
4. de keuze van de bewegingen van de marionetten (sabet),
5. de begeleidende muziek (gamelan),
6. het ritme van de voorstelling.

De lakon is dan niets anders dan een kader, waarbinnen de poppenspeler een verhaal kan opbouwen of bewerken volgens zijn eigen visie en verbeelding.

*********
Sinds jaar en dag organiseert Volksuniversiteit Arnhem samen met Museum Bronbeek de zogenaamde Indische Middagen, een reeks lezingen over onderwerpen die alle op een of andere manier met Nederlands-Indië en het Nederlandse koloniale verleden te maken hebben.
Alle lezingen vinden plaats in Museum Bronbeek, Velperweg 147 in Arnhem, steeds op zondagmiddag van 14.00 tot 16.00 uur.

U kunt de lezingen afzonderlijk bijwonen (€ 10,00), maar er is ook een passe-partout verkrijgbaar voor de gehele reeks Indische Middagen. U betaalt dan € 44,00 voor alle vijf bijeenkomsten ((om in te schrijven voor de passe-partout: klik op terug en kies voor Indische middagen, passe-partout).