Cultuur & Historie in Lingewaard

Cultuur & Historie in Plasmolen - Mook

Ga op zoek naar de schat van Kiste Trui

De gemeente Mook en Middelaar is een gebied met een rijke historie. Diverse wandel- en fietsroutes voeren langs monumenten en bezienswaardigheden op diverse locaties in de gemeente zoals de kapel van de ‘Maria Onbevlekte Ontvangenis’ in Middelaar, de Bovenste Plasmolen, of de Alde Put in Mook. Over de Mookerheide doen veel verhalen de ronde. Het meest bekend is de legende van Kiste Trui.

Romeins verleden
De resten van een villa in Plasmolen en van een brug over de Maas tussen Middelaar en Cuijk duiden op het Romeinse verleden van dit gebied. Landgoed Sint Jansberg in Plasmolen is een natuurgebied van circa 380 ha groot waarvan 200 ha bos omgeven door graslanden en akkers. Op het landgoed bevinden zich in de bodem de resten van het grootste tot nu toe bekende Romeinse hoofdgebouw in Nederland uit de tweede eeuw na Christus. Door middel van een informatiebord en een staalconstructie wordt de omvang van deze Romeinse villa zichtbaar gemaakt. Aan de oever van de Maas nabij de Cuijksesteeg bevinden zich de resten van een Romeinse brug uit de
vierde eeuw na Christus. De resten van deze brug zijn, evenals die van de Romeinse villa, archeologische Rijksmonumenten. Tevens zijn deze twee locaties opgenomen in Spannende Geschiedenis.

Mook
Mook is vooral bekend van de Slag op de Mookerheide op 14 april 1574, een veldslag tussen de Oranjes en de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Over de Slag op De Mookerheide doen veel verhalen de ronde. Het meest bekend is wel de legende van Kiste Trui. Deze vrouw leefde enkele eeuwen geleden in de buurtschap de Riethorst bij Middelaar. Trui was bezeten van de gedachte de schatkist te vinden van Lodewijk en Hendrik van Nassau. Deze kist zou in de toenmalige moerassen aan de voet van de heuvels zijn verborgen. Trui heeft haar hele leven naar de kist gezocht, vandaar haar bijnaam. De kist met geld is nooit gevonden. Kiste Trui staat nu in brons vereeuwigd op het Raadhuisplein in Mook. 

Aan de Mortel in Mook staat het kapelletje van ‘Onze Lieve Vrouw van de Dwaallichtjes’. Volgens een oude legende waren sinds de Slag op de Mookerheide op donkere avonden boven de moerassen aan de voet van de heuvels vaak blauwe vlammetjes te zien. De toenmalige bevolking meende dat dit de zielen van de verslagenen waren, die geen rust konden vinden. Sinds de bouw van dit kapelletje, enkele eeuwen geleden, zijn de ‘dwaallichtjes’ verdwenen. 

Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog is in Mook zwaar gevochten. Verschillende bomkraters in het terrein getuigen hier nog van. Het Engels militair oorlogskerkhof aan de Groesbeekseweg in Mook herinnert aan de hevige strijd tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Molenhoek
De Heumense Schans, ook wel ‘Sterreschans’ genoemd, ligt nabij de spoorlijn in Molenhoek, op loopafstand van NS station Mook-Molenhoek. Deze schans is, evenals de zuidelijker gelegen Mookerschans, een voormalig verdedigings- of vestingwerk en huidig natuurgebied.

In opdracht van Jan J. Luden uit Heumen werd tussen 1902 en 1905 naar een ontwerp van de Nijmeegse architecten Oscar en Henri Leeuw het slot ‘de Mookerheide’ gebouwd. Zowel buiten als binnen zijn veel vroeg-Nederlandse Jugendstil-elementen verwerkt in raamvormen, balustrades, balkons, betimmeringen, plafonds, wandbeschilderingen enz. Het slot bevatte alle toen denkbare vormen van luxe: elektriciteit, warm en koud stromend water, een hal met monumentale trap en een glas-in-loodraam dat de bekering van Sint Hubertus voorstelt. Het heeft een plafond als een hemelgewelf, een eetzaal, jachtzaal en muziekzaal, een badkamer met marmeren bad en een torenkamer om, volgens de verhalen, neer te kijken op de burgemeester van Heumen met wie Jan J. Luden in onmin leefde. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog deed het gebouw dienst als onderkomen van de Duitse Wehrmacht. Na de Tweede Wereldoorlog is het kasteel tot 1986 als klooster in gebruik geweest bij de zusters Dominicanessen van Bethanië. In 1985 werd het landgoed toegevoegd aan het erfgoed dat natuurmonumenten voor het nageslacht beheert. Vanaf 1986 is het gebouw grotendeels in de oorspronkelijke staat teruggebracht door de familie Van Hout. De inrichting als hotel-restaurant-conferentieoord sluit fraai aan bij de bouwstijl van het Jachtslot.

Middelaar
De kapel van ‘Maria Onbevlekte Ontvangenis’ staat aan de Eindweg in Middelaar. Dit kapelletje, in 1887 gebouwd en in 1927 gerestaureerd, heeft in 1944 Operatie Market Garden en wat daarna aan oorlogsgeweld volgde, niet overleefd. De kapel werd in 1946 en vervolgens in 1981 opnieuw gerestaureerd. Dat het kapelletje met een beeld van Maria van Lourdes en een Bernadette er zo fraai uitziet is te danken aan de zorg van de buurtbewoners.

Plasmolen
In Plasmolen staat een oude watermolen aan de St. Maartensweg 1. Het ankerjaartal 1725 dat op de muur van De Bovenste Plasmolen staat aangegeven, geeft een verbouwing aan. De molen is veel ouder en deed mogelijk in de 15e eeuw dienst. Oorspronkelijk maakte de Bovenste Plasmolen deel uit van een trio, samen met de Onderste Plasmolen en een windmolen. De Bovenste  lasmolen is bijzonder omdat hij water uit twee molenvijvers op verschillende hoogte kan betrekken, waarbij het water uit de bovenste vijver (gevoed door de Beek van het Groene Water) bovenlangs wordt gevoerd, terwijl het water uit de onderste vijver vanaf het midden van het waterrad wordt  aangevoerd. De watermolen is volledig gerestaureerd. Aan de Riethorsterweg staat de kapel van ‘Maria Sterre der Zee’, gebouwd door pastoor Th. Driessen in 1955. De kapel heeft prachtige glas-inloodramen, die de blijde geheimen van Maria voorstellen.

Sinds 1900 hebben zich in Plasmolen tal van kunstenaars gevestigd. Plasmolen is als zesde Nederlandse plaats opgenomen in ‘EuroArt’, de Europese federatie van kunstenaarskolonies. De schilder Jacques van Mourik is de meest bekende kunstenaar uit Plasmolen. Hij woonde van 1900 tot 1971 aan de Schildersweg. Veel werken van de Plasmolense kunstenaars worden tentoongesteld in het gemeentehuis. De Stichting Jacques van Mourik organiseert op afspraak rondleidingen langs deze kunstcollectie.